“Eneida Aenara” – trzy artykuły Bluetigera na FSGK

***

Eneida Aenara (część 1): Wprowadzenie – 22 czerwca 2019

https://fsgk.pl/wordpress/2019/06/eneida-aenara-czesc-1-wprowadzenie/

***

Eneida Aenara (część 2): “Broń i męża opiewam” – 29 czerwca 2019

https://fsgk.pl/wordpress/2019/06/eneida-aenara-czesc-2-bron-i-meza-opiewam/

***

Eneida Aenara (część 3): Qarth musi zostać zniszczony – 30 czerwca 2019

https://fsgk.pl/wordpress/2019/06/eneida-aenara-czesc-3-qarth-musi-zostac-zniszczony/

***

Eneida Aenara: Uzupełnienie

W trzeciej części „Eneidy Aenara” napisałem, że „Daenerys ma bardzo ciekawą symbolikę, ponieważ choć w pierwszym tomie jest przede wszystkim Nissą Nissą i Ametystową Cesarzową, później otrzymuje również atrybuty Azora Ahai – smoki, będące “płonącym mieczem wiszącym nad światem”, jak mówi Xaro Xhoan Daxos. Być może Dany pochodzi i od Ametystowej Cesarzowej, i od Krwawnikowego Cesarza, dzięki czemu jest spadkobierczynią obu cywilizacji założonych przez uciekinierów z zagłady Wielkiego Cesarstwa, Valyrii i Qarthu”, a w innym miejscu: „Daenerys otacza symbolika związana z Ametystową Cesarzową i Nissą Nissą, postaciami związanymi z Qarthem”.

Niniejsze uzupełnienie ma na celu doprecyzowanie tej kwestii – elementów nawiązujących do historii Eneasza z Troi w wątku Daenerys.

Po pierwsze, Daenerys, podobnie jak Eneasz, jest członkinią królewskiego rodu, którego stolica zostaje splądrowana i spalona przez nieprzyjaciół – mam tu na myśli upadek Królewskiej Przystani podczas Rebelii Roberta, którą lojaliści Targaryenów znają jako Wojnę Uzurpatora. Podobnie jak wojna trojańska, w której Grecy pod wodzą Agememnona i Menelaosa usiłowali odbić Helenę, porwaną (przynajmniej w ich mniemaniu) przez jednego z synów króla Priama, księcia Parysa, wspomniany konflikt ma swoje podłoże w domniemanym uprowadzeniu Lyanny Stark, przyrzeczonej młodemu lordowi Końca Burzy Robertowi Baratheonowi, przez Rhaegara Targaryena. Menelaosem jest tu Robert, Agamemnonem przypuszczalnie stanie się Stannis, Lyanna to Helena, zaś Rhaegar to Parys.

Tak samo jak Troja, Królewska Przystań zostaje zdobyta na drodze podstępu i zdrady. Grecy używają fortelu obmyślonego przez Odyseusza, słynnego drewnianego konia, którego nieświadomi zagrożenia mieszkańcy wprowadzają do miasta (pomimo ostrzeżeń Kassandry i kapłana Laokoona). Pewien udział w przekonaniu Trojan do tego czynu ma fałszywy dezerter Sinon, symbol oszustwa i krętactwa, którego Dante umieści później w ósmym kręgu swojego Inferno.

W przypadku Królewskiej Przystani, Lannisterowie zdobywają stolicę sposobem równie zdradzieckim i niehonorowym, choć znacznie mniej wyrafinowanym – przybyła na przedpola miasta armia lorda Tywina oznajmia, że przybywa pomóc w obronie przed nadciągającymi wojskami Roberta (którymi dowodził wówczas Eddard Stark, gdyż Robert nie wrócił jeszcze do pełni sił po odniesieniu w bitwie nad Rubinowym Brodem ran). Role Kassandry i Laokoona odgrywa tutaj Varys, starszy nad szeptaczami; zaś intrygantem Sinonem wielki maester Pycelle, w tajemnicy od wielu lat sprzyjający Lannisterom.

Eneaszem są tutaj ci członkowie rodu Targaryenów, którzy zdołali zbiec przed siłami Starków, Baratheonów, Tullych, Arrynów i Lannisterów: królowa Rhaella, książę Viserys oraz jeszcze nienarodzona księżniczka Daenerys. Ser Willem Darry może tu pełnić rolę Anchizesa, ojca Eneasza, gdyż pełni w stosunku do „Viserysa III” i Dany rolę ojcowską.

Kolejnym podobieństwem jest sztorm o wielkiej sile, który natarł na Smoczą Skałę tej samej nocy, której urodziła się Daenerys (z tego powodu nazywana jest „Zrodzoną z Burzy”). To podczas tej burzy całkowitemu zniszczeniu uległa królewska flota wierna Targaryenom, i zapewne znaczna część floty Velaryonów. Być może wówczas zginął lord Lucerys Velaryon, starszy nad okrętami w Małej Radzie Aerysa II. Nawiasem mówiąc, zupełna anihilacja floty oszczędziła wiele trudów nowemu królowi, Robertowi, gdyż w przeciwnym razie Smocza Skała mogłaby opierać się Baratheonom znacznie dłużej, i mogłaby stać się centrum oporu przeciwko nowej dynastii. Wojna domowa przeciągnęłaby się, być może w lata. A gdyby doszło do połączenia flotylli Velaryonów, okrętów floty królewskiej i potężnej floty Redwyne’ów z Arbor…

W każdym razie, wydaje się, że sztorm rozbijający w drzazgi statki Targaryenów to echo podobnej burzy (wywołanej przez Eola podjudzonego przez Junonę) z pierwszej księgi Eneidy – zesłana przez Króla Wiatrów nawałnica rozpędziła okręty uciekającego z Troi Eneasza po znacznym obszarze Morza Śródziemnego, tak że tylko z wielkim trudem zdołał dotrzeć do Kartaginy i zgromadzić swoich ludzi.

Nawiązanie do Eola i motywu „zdmuchnięcia floty” pojawia się również w rozmowie Daenerys z Zieloną Gracją. Dany: „Może twoi bogowie nam pomogą. Poproś ich, by zesłali wichurę, która przepędzi galery z zatoki” (…) Galazza: „Potrzebujesz króla, który pomoże ci  podźwignąć te brzemiona. (…) Dany: „Powiedz mi, czy ten król nadmie policzki i zdmuchnie galery Xara z zatoki, przeganiając je do Qarthu?” (wichry Eola zagnały okręty Eneasza to Kartaginy).

Wędrówki młodych Viserysa i Daenerys mogą stanowić paralelę długich podróży Enasza, nim dotarł do Italii.

Z kolei przybycie Daenerys do Qarthu to najpewniej nawiązanie do pobytu Eneja w Kartaginie. Rolę królowej Elissy-Dydony gra tutaj Xaro Xhoan Daxos.

Być może słowa rozdziału, w którym Dany przybywa do Qarthu nawiązują do legendy według której po zdobyciu Kartaginy w trzeciej wojnie punickiej Rzymianie wysiali ziemię na której stało miasto solą, tak by już nigdy nic tam nie wyrosło. „Dany took the warlock’s words well salted, but the magnificence of the great city was not to be denied. Three thick walls encircled Qarth, elaborately carved.” Jeśli rzeczywiście mamy tu grę słów (“posolony”), niestety znika ona w polskim przekładzie.

Podobnie jak w przypadku Eneasza, epizod w Qarthcie jest dla Dany zmaganiem z pokusą zapomnienia o przeznaczeniu i niezrealizowania doniosłych planów – Eneasz stanął przed wyborem małżeństwa z Elissą i spokojnego życia w Kartaginie, a trudnym i uciążliwym dziełem położenia podwalin Rzymu.

Propozycja jaką Xaro składa Daenerys – „Widzę cię, jak leżysz szczęśliwa w łożu z naszym dzieckiem u piersi. Pożegluj ze mną wokół Morza Nefrytowego, a ten sen może się jeszcze ziścić! Nie jest za późno. Daj mi syna, moja słodka pieśni radości” – może być paralelą słów królowej Dydo do Eneasza: „Gdybym choć, nim ucieczesz ode mnie zdradziecko, Poczęła z ciebie syna, gdyby Enej-dziecko, Podobny do cię, igrał pod ścian tych osłoną, Nie do szczętu bym czuła się przez cię zdradzoną” (Eneida, IV, 2608-2611).

Podobnie jak Eneasz, Dany wybiera działanie, nie bierność, i opuszcza Qarth-Kartaginę. Podobnie jak Elissa i Kartagińczycy, którzy stali się nieprzejednanymi wrogami Eneasza i Rzymu, Xaro staje się nieprzyjacielem Daenerys – qartheńska flota bierze udział w blokadzie Meereen przez siły sprzymierzone z Yunaki.

Do dziejów Eneja może nawiązywać również konflikt Dany z Synami Harpii – podczas jednej z przygód Trojanie Eneasza lądują na wyspie harpii, z którymi wdają się w potyczkę.

Warto również pamiętać, że matką Eneasza była Wenus-Afrodyta – do której Daenerys jest przyrównana w tej scenie: „W co Wasza Miłość chce się odziać? – zapytała Missandei. W blask gwiazd i morską pianę – pomyślała Dany. I w kawałek jedwabiu, który zostawi lewą pierś odsłoniętą ku zachwytowi Daaria. Aha, i kwiaty we włosach”. To jasne nawiązanie do sceny narodzin Wenus z morskiej piany u wybrzeży Cypru, a także planety (wędrującej gwiazdy) Wenus. (Jest to również jednocześnie nawiązanie do Nissy Nissy, a także pobytu Dany w Qarthcie – Daenerys chce tutaj przyodziać się w suknię na qartheńską modłę. W tym samym rozdziale pojawia się inne odniesienie do Daenerys-Nissy Nissy – królowa żartobliwie stwierdza, że chciałaby dostać od Hizdahra „magiczny miecz”. To najpewniej aluzja do Światłonoścy i śmierci Nissy Nissy).

Z drugiej strony, Daenerys jest wielokrotnie wiązana z Ametystową Cesarzową i królową Elissą: „W cichej komnacie Dany zrzuciła z siebie piękne szaty i przyodziała tunikę z fioletowego jedwabiu”, „Ciasny, srebrzysty kołnierz ocierał jej szyję. Odpięła go i odrzuciła na bok. Wprawiono w niego zaczarowany ametyst”.

Xaro proponuje również Dany małżeństwo słowami: „Niech to będzie twoje królestwo najwspanialsza z królowych. Pozwól, bym stał się twoim królem. Jeśli chcesz, dam ci tron ze złota. Gdy Qarth już ci się znudzi, możemy wyruszyć w podróż wokół Yi Ti, żeby poszukać miasta snów, które opiewają poeci i pić wino mądrości z czaszki zmarłego”.

Dany jest tutaj stawiana w roli królowej Qarthu, a jednocześnie pojawiają się odniesienia do Yi Ti, następcy Wielkiego Cesarstwa, z którego pochodziła Ametystowa Cesarzowa.

Spójrzmy również na barwy Qarthu: „Wszystkie kolory, których brakowało w Vaes Tolorro, trafiły do Qarthu. Z każdej strony otaczały ją budynki o kształtach fantastycznych jak majaczenia w gorączce, pomalowane na najróżniejsze odcienie różu, fioletu i umbry”.

Podsumowując, w historii Dany widzimy nawiązania i do osoby Eneasza, jak i do postaci Elissy-Dydony. Nie jestem całkowicie pewien, co George R.R. Martin chce przez to przekazać. Mogę jedynie spekulować, że ma to związek z faktem, że Daenerys to spadkobierczyni Wielkiego Cesarstwa Świtu, nie tylko Valyrii, i ten właśnie fakt odegra w jej wątku jakąś rolę. Daenerys jest w jednocześnie Nissą Nissą i Azorem Ahai. Możliwe, że podobnie ma się sprawa z Ametystową Cesarzową i Krwawnikowym Cesarzem.

Możliwe również, że elementy zaczerpnięte z dziejów Eneasza w historii Daenerys to po prostu nawiązanie do jej przodka, Aenara Targaryena, wzorowanego na Eneaszu.

***

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.