Góra kontra Żmija i Młot Wód: Kamienny Olbrzym

LML przedstawia Mityczną Astronomię Lodu i Ognia

Góra kontra Żmija i Młot Wód: Kamienny Olbrzym

w przekładzie Bluetigera


Martin zawsze przedstawia swoich bohaterów w symboliczny sposób w snach i wizjach, a ponieważ w naszych poszukiwaniach interesuje nas przede wszystkim symbolizm, spojrzymy na to w jaki sposób Gregor pojawia się w wizji. Pomyślcie o Duchu z Wysokiego Serca, która postrzega ludzi w kategoriach ich herbów lub osobistej symboliki, albo o widzeniu Dany w Domu Nieśmiertelnych, z niebieską różą (Jonem Snow), czy też płóciennym smokiem kołyszącym się na tyczkach (Młody Gryf znany również jako fAegon). Tak samo jest z herbami – Martin używa ich, by wzmocnić zestaw symboli odnoszących się do danej postaci lub rodu. Trzecią techniką takiego rozwijania osobistej symboliki jakiegoś bohatera jest rodzaj słownictwa używanego do jego opisu w ‘głównej akcji’ książek. Na przykład, przymiotniki odnoszące się do Melisandre zawsze są ‘ogniste’, niektóre postaci są zawsze nazywane ‘gigantami’, czasem ludzie mają ‘twarz księżyca’ – właśnie o takie epitety chodzi. Spojrzymy na symbolikę Gregora pod tymi właśnie kątami, zaczynając od jego pojawienia się w słnnej wizji. Oto sen Brana, który śni mu się podczas śpiączki w Grze o tron, wizja o trzech cieniach:

Wszędzie, dookoła wszystkich ludzi, widać było cienie. Jeden z nich był czarny jak popiół i miał straszną twarz ogara. Inny nosił złocistą niczym słońce zbroję. Nad obydwoma górował olbrzym w zbroi z kamienia, lecz kiedy uniósł zasłonę hełmu, wewnątrz nie widać było nic poza ciemnością i gęstą czarną krwią.

Dowiedziawszy się już o wszystkich tych sprawach, odczytanie pojawiającej się tu niebiańskiej symboliki nie sprawia problemu. Mamy Jaime’a Lannistera jako słońce, lecz pojawiające się jako cień – to nasz mroczny solarny król, nasze pociemniałe słońce. Jest złoty i piękny, ale to straszliwe piękno, zwłaszcza dla Brana, który widzi złocistą twarz Jaime’a również w swych powtarzających się koszmarach o upadku z wieży.

Drugi cień należy do Ogara. Jest ciemny jak popiół (ash), by pokazać nam czarne meteory w ich postaci ‘piekielnych ogarów’ (hellhounds), ciągnących za sobą smugi popiołu i pyłu, gdy opadają na ziemię – i oczywiście podnoszą jeszcze więcej pyłu, gdy już lądują. To również paralela dla jesionowego (ash) drewna włóczni Oberyna oraz drzewców, na które nabito zakrwawione i bezokie czaszki braci Nocnej Straży – oba te symbole reprezentują płonące księżycowe meteory po których upadku pozostają smugi popiołu. Przypomijcie sobie moment z ostatniego odcinka, gdy omawialiśmy scenę z Sandorem i Sansą w Królewskiej Przystani i gdzie postać ‘piekielnego ogara’ zdawała się stanowić kolejny aspekt Azora Ahai odrodzonego – a ten tytuł może się odnosić albo do ocalałej czerwonej komety albo do czarnych księżycowych meteorów. W szczególności, piekielny ogar zdaje się nawiązywać do samych meteorów, nie komety – ale na ten temat porozmawiamy za chwilę.

W końcu, mamy kamiennego olbrzyma Gregora, trzeci cień z wizji Brana. Jak zobaczycie, pojawiająca się tutaj symbolika Gregora jako kamiennego olbrzyma w stu procentach pasuje do jego symboliki w scenie pojedynku z Oberynem – i w innych miejscach. Najważniejszy jest fragment o zasłonie hełmu, która podnosi się, by ukazać ‘ciemność i gęstą czarną krew’. Ten opis naprawdę przypieczętowuje interpretację kamiennego olbrzyma ze snu Brana jako Gregora, ponieważ Gregor rzeczywiście zostaje ścięty (jego hełm pozostaje pusty i ciemny), a jego krew staje się czarna. Oto pewien fragment z Nawałnicy mieczy, w którym Pycelle przemawia do członków Małej Rady:

– Żyły w jego ramieniu robią się czarne. Kiedy przystawiłem pijawki, wszystkie zdechły.

Oczywiście, mityczni astronomowie bardzo dobrze rozpoznają tę symbolikę: ‘ciemności i gęsta czarna krew’ to po prostu inny sposób powiedzenia ‘fale krwi i nocy’ albo ‘czarna i krwawa fala’. Ciemność i krew przychodzi z księżyca, gdy ten zostaje ścięty, a to wyjawia nam jaką rolę gra Gregor – księżyca.

Widzieliśmy, że ścięcie postaci ‘księżyca’ to dobry sposób na pokazanie księżyca spadającego z nieba, na przykład w przypadku bezokich czaszek z oczodołami płaczącymi krwią w wizji Mel o ‘czarnej i krwawej fali’ – a działa to jeszcze lepiej, gdy ‘księżycową postacią’ jest olbrzym zrobiony z kamienia. Głowa kamiennego olbrzyma reprezentuje księżyc na niebie, a gdy zostaje ścięta, ciemność i czarna krew wypływa z czarnej dziury która po nim pozostaje. Ścięta kamienna głowa staje się nawałnicą kamiennych księżycowych meteorów, czyli piekielnych ogarów, płonących w atmosferze i pozostawiających za sobą smugi pyłu. Słońce zamienia się w słońce-cień, w czasie gdy popioły i dym zakrywają niebo, a nad światem zapada Długa Noc.

Gdy głowa Gregora zostaje przedstawiona Martellom przez zastępcę Arysa Oakhearta, białego rycerza ser Balona Swanna, pojawia się wzmianka o tym, że czaszka lśniąca w świetle świec jest tak biała jak płaszcz ser Balona. Płaszcz Balona ma tą samą barwę co biały płaszcz Arysa Oakhearta, o którym napisano, że był ‘blady jak światło księżyca’ (as pale as moonlight) – mamy zatem motyw czaszki bladej jak księżyc. Nie mogę powstrzymać się od zauważenia, że czaszka Gregora zostaje pokazana w skrzynce wyłożoną czarną tkaniną, co sprawia, że wygląda jak księżyc na niebie, a potem postawiona na kolumnie czarnego marmuru, być może po to, by nawiązać do motywu wieży cienia/czarnej wieży, który analizowaliśmy ostatnim razem – a tylko dlatego, żeby wyglądała na zawieszoną w przestrzeni kosmicznej. Pamiętajcie, że jeśli księżyc lub słońce na niebie jest głową ‘olbrzyma’, to mówimy o olbrzymach o niewidzialnych ciałach – a głowa Góry na czarnej kolumnie daje podobny efekt.

Trzeci cień z wizji Brana jest nazwany ‘olbrzymem w zbroi z kamienia’, a symbolika Gregora jako ‘kamiennego olbrzyma’ jest w gruncie rzeczy wszechobecna. Wiemy, że często bywa nazywany ‘olbrzymem’, a jego przydomek to ‘Góra, Która Jeździ’ – albo po prostu ‘Góra’. Oczywiście, góry to olbrzymy zrobione z kamienia – od czasu do czasu Martin używa słowa ‘olbrzym’, by opisać jakąś górę – a chcąc byśmy dostrzegli cały ten obraz, często opisuje Gregora przy użyciu słownictwa związanego z kamieniem. Poniżej znajduje się dobry przykład, z Gry o tron. Jedna z ocalałych ofiar szału ser Gregora w Dorzeczu opowiada następującą opowieść:

… ten, który ich prowadził, ubrany był jak pozostali, lecz bez wątpienia to był on. Chodzi o jego wzrost, panie. Przecież olbrzymy już wyginęły, nie ma drugiego takiego. Wielki był jak wół, a jego głos dudnił niczym pękająca skała.

Znów, olbrzymy i kamień. Góry są wykonane z kamienia, a góra, która jeździ – która się porusza – tworzy obraz latającego kamienia, a być może spadającej góry. Oczywiście, to trafny opis spadającego kawałka księżyca. Jeśli zetniecie kamiennego olbrzyma, dostaniecie spadającą górę. Pomyślcie jeszcze raz o halabardzie Area Hotaha, z jej głową umieszczoną na drzewcu z górskiego jesionu, ale tym razem pomyślcie o niej jak o ściętej głowie ksieżycowej góry, spadającej z nieba niczym ostrze zostawiające za sobą smugi pyłu i popiołu. Górski popiół… Mountain ash.

Gdy przypomnimy sobie, że Dothrakowie postrzegają gwiazdy jako ogniste rumaki, a Daenerys patrzy na czerwoną kometę jak na płomiennego ogiera Droga, możemy spostrzec, że motyw spadających meteorów jako ‘gór, które jeżdżą’ ma sporo sensu. Można nawet pomyśleć o ‘rumaku, który ujeździ świat’ (the stallion who mounts the world) – czy to też odniesienie do ‘góry, która jeździ’? Większość czytelników uważa, że przepowiednia wskazuje na Dany albo Drogona – lub obydwoje – a oczywiście, Dany to symbol księżyca przemieniającego się w czerwoną kometę, podczas gdy Drogon reprezentuje ksieżyc stający się czarnymi smoczymi meteorytami… w tym sensie, obydwoje są górami, które jeżdżą. Mam kilka pomysłów co do Rumaka, Który Ujeździ Świat, ale wiecie… innym razem.

Gregor został nazwany ‘wielkim jak wół’ przez ocalałego chłopa, a widzieliśmy mnóstwo zabijanych byków symbolizujących księżyc, echa mitu o Mitrze i białym byku. Podczas pojedynku zobaczymy więcej słownictwa związanego z bykami, użytego w odniesieniu do Gregora. Nie sądzę by to był przypadek. Wyobrażenie, że jego głos ‘dudnił jak pękająca skała’ w pewien sposób sugeruje pękający księżyc, a właśnie w ten sposób można dostać spadający kawałek księżyca. Pamiętajcie o tym słuchając jednego z pierwszych cytatów o Gregorze, który pojawia się w rozdziale o próbie walki. Pojawia się w momencie, gdy Tyrion widzi Gregora wchodzącego na arenę:

W zestawieniu z ser Gregorem Cersei wyglądała prawie jak dziecko. Zakuty w zbroję Góra wydawał się wielki ponad ludzką miarę. Pod długą żółtą opończą, ozdobioną trzema czarnymi psami Clegane’ów, miał ciężką zbroję płytową nałożoną na kolczugę. Jej matowoszarą stal pokrywały wgniecenia i zadrapania. Pod zbroją z pewnością miał utwardzaną skórę oraz warstwę wyściółki. Przyłbicę o płaskim szczycie przyśrubowano do naszyjnika zbroi, zostawiając otwory do oddychania obok nosa i ust oraz wąską szparę wzrokową. Szczyt hełmu zdobiła kamienna pięść.

Jeśli nawet ser Gregor ucierpiał od ran, stojący po drugiej stronie dziedzińca Tyrion nie widział żadnych tego oznak. Wygląda jak wykuty ze skały. Potężny miecz, sześć stóp pełnego rys metalu, wbił w ziemię przed sobą. Potężne dłonie ser Gregora, obleczone w stalowe rękawice, były zaciśnięte na gardzie po obu stronach rękojeści.

– Masz zamiar walczyć z tym czymś? – zapytała szeptem Ellaria Sand.

– Mam zamiar zabić to coś – odparł beztrosko jej kochanek.

Gregor jest wykuty ze skały – być może ksieżycowej? Wygląda na to, że pasuje to do jego głosu, o brzmieniu pękającego kamienia – łącząc te dwa opisy, można powiedzieć, że Gregor reprezentuje wykuwany i pękający kamień. Jego stal jest powgniatana i porysowana, co może przywodzić na myśl kratery na księżycu i ogólny motyw poturbowanego, zbombardowanego księżyca. Dodając do tego kamienną pięść, dostajemy sugestię wybuchającego księżyca, zamieniającego się w spadającą górę i pędzącego w dół przez atmosferę, by wylądowąć z łomotem. Zwróćcie uwagę na opis wielkiego miecza Gregora: jest on ‘wbity w ziemię’ (planted in the ground).

Wcześniej w tym rozdziale, Tyrion rozmawia z Oberynem, opowiadając mu jak nienaturalnie dziwny jest ser Gregor:

– Ma prawie osiem stóp wzrostu i waży ze trzydzieści kamieni. W dodatku to same mięśnie. Walczy wielkim dwuręcznym mieczem, ale trzyma go w jednej ręce. Zdarzało się, że przecinał ludzi wpół jednym uderzeniem. Jego zbroja waży tak wiele, że żaden mniejszy mężczyzna nie może jej udźwignąćm nie mówiąc już o poruszaniu się w niej.

Oczywiście, kamień (stone) to brytyjska jednostka wagi, ale George nie używa jej zbyt często, więc jeśli zestawimy ją z innymi wzmiankami o Gregorze ‘zrobionym z kamienia’, nie sądzę, by był to przypadek. Oberyn mówi o zwaleniu Góry z nóg, a dokładnie to dzieje się z księżycem.

Ser Gregor, olbrzymia kamienna góra, która jeździ, gra rolę księżyca, ale sądzę, że możemy określić go jeszcze dokładniej – reprezentuje księżyc, który pęka i zamienia się w różne rzeczy. Gregor to olbrzymi, kamienny księżycowy wojownik, który zamienia się w górę o czarnej krwi, która spada jak kamienna pięść. Jego ścięcie prowadzi do ciemności i fal gęstej czarnej krwi.

Teraz, widzieliśmy zarówno jak solarne i lunarne postaci zmieniają sie w ‘Azora Ahai narodzonego na nowo’, ponieważ odrodzony Azor Ahai jest dzieckiem słońca i księżyca. Nazwanie tych wszystkich postaci ‘Azorami Ahai odrodzonymi’ jest w pewnym sensie poprawne, ale jest również nadmiernym uproszczeniem. Każda taka postać pokazuje nam inny aspekt przejścia, od słońca lub księżyca do księżycowego meteoru. Nie patrzcie na nie wszystkie jak na dokładnie to samo – różnice pomiędzy poszczególnymi bohaterami pokazują nam ważne informacje o księżycowej katastrofie i odrodzonym Azorze Ahai. Przemiana Dany pojazuje w jaki sposób księżyc wydaje na świat smocze meteory i zmienioną czerwoną kometę, podczas gdy transformacja Gregora opowiada nam historię o przeróżnych kataklizmach wywołanych przez pęknięty księżyc, takich jak ciemność, czarna krew, kamienne pięści i spadające góry. Status Gregora jako olbrzyma sugeruje również olbrzymy budzące się z ziemi – czyli trzęsienia ziemi – na ten temat porozmawiamy nieco później.

Choć jest to tak przerażające, niektórzy nadal nie traktują tego dostatecznie poważnie:

Na księciu Oberynie nie zrobiło to większego wrażenia.
– Zabijałem już potężnych ludzi. Sztuczka polega na tym, żeby zwalić ich z nóg. Kiedy padną, jest po nich.

W oryginale: ‘kiedy padną, są martwi’.

To prawda – widzieliśmy, że Światłonośca i księżycowe meteory są często związane ze śmiercią, gdy spadają z nieba, a Azor Ahai odrodzony zdaje sie być martwą lub nieumarłą osobą. Sporo mówiliśmy o tych czaszkach z pustymi oczodołami, reprezentujących księżycowe meteory w wizji Mel i krwawej fali – a oczywiście, czaszka to jasny symbol śmierci. Ale wydaje się również, że ta wizja zapowiada wskrzeszenie Jona Snow, czyli postaci opartej na ‘Azorze Ahai narodzonym na nowo’, w chwili gdy Mel widzi go jako ‘człowieka, potem wilka, i znów człowieka’. W tym słynnym śnie Mel prosi o pokazanie Azora Ahai i widzi ‘tylko śnieg’ (w oryginale ‘only Snow‘, tylko Śnieg, czyli Snow, z wielkiej litery). A zatem znów widzimy jak postać Azora Ahai jest powiązywana z wskrzeszeniem.

Widzieliśmy również jak martwe dzieci reprezentują Światłonoścę, zaczynając od martwego ‘jaszczurzego’ Rhaega, przez cienio-dziecko zabójcę Melisandre, a kończąc na poronieniu Ashary Dayne, które również pasuje do wzoru, ponieważ Ashara ogrywa rolę księżycowej dziewicy, gdy umiera z powodu ‘złamanego serca’ (w wersji angielskiej broken heart, pękniętego serca) i skacze do morza. Przypuszczam, że to dobry moment, by wspomnieć, że w PLIO ‘księżycowa herbata’ (moon tea) to środek aborcyjny. Od dawna zamierzałem zwrócić na to uwagę – sądzę, że pasuje zarówno do księżycowych meteorach i czarnej księżycowej krwi jako w pewnym sensie trujących, jak i do pomysłu, że Azor Ahai odrodzony był w jakimś sensie martwy. Oczywiście, tuż po rozpoczęciu pojedynku Gregor nazywa Czerwoną Żmiję ‘jakiś trupem‘, a sam Gregor zostanie nieumarłym ser Robertem Strongiem, po tym jak Qyburn wyprubuje na nim swoje metody Dr. Frankensteina.

Wspominałem już o tym wcześniej, ale Pieśn Lodu i Ognia jest tak naprawdę o zombie. Tylko przebiera się za historyczną fikcję przyprawioną mroczną fantasy… tak napawdę to znacznie lepsza wersja The Walking Dead. Być może to dlatego zabrało się za nią HBO. Martin powiedział coś w stylu: ‘bez obaw, to tylko wygląda na serię fantasy w stylu tolkienowskim, koniec końców to standardowa opowieść o zombie. Spodoba wam się!’.

Wracając do pomysłu, że Gregor to kamienny olbrzym, który staje się jeżdżącą górą, znaną również jako Azor Ahai odrodzony, spadający księżycowy meteor, warto zauważyć, że Mitra, jedna z głównych inspiracji legendy o Azorze Ahai, jest zrodzony z kamienia. Chodzi tu o jego wizerunki często nazywane ‘z kamienia zrodzonym Mitrą’ (rock-born Mithras), na których wychodzi z kamienia trzymając miecz i pochodnię. George przełożył ten motyw na Azora Ahai odrodzonego będącego meteorem, który wyszedł z księżyca – to z tego powodu Gregor jest ‘zrobiony z kamienia’, ‘wykuty ze skały’ itd. Gregor pokazuje nam przemianę księżyca w latającą skałę, którą znamy jako Azora Ahai narodzonego na nowo i Światłonoścę.

Spójrzcie na ten cytat o ser Gregorze ‘zrodzonym ze skały’ z Gry o tron:

Wydawało się, że oblicze ser Gregora Clegane’a jest wyrzeźbione ze skały. Ogień z kominka obmył je swym pomarańczowym blaskiem, wycinając głębokie cienie w oczodołach.

Zauważcie, co George zrobił z grą światła z kominka: jego skóra jest rosjaśniona przez ogień, tak jak księżyc, który wypił ogień słońca i został spalony przez ciepło – lecz oczy są otworami, skrytymi głeboko w cieniu, co brzmi bardzo podobnie do bezokich czaszek Melisandre i głów o pustych oczodołach. A to oczywiście pasuje do motywu krwawych łez i oślepienia związanych z księżycem. A potem, by umocnić ten pomysł, Gregor słyszy rapory zwiadowcy i rozkazuje, by jeźdźcowi, który nie wykonał swego zadania wykłuć oczy, i tak samo postąpić z kolejnym i kolejnym, aż przyniesie to zamierzony skutek.

Po tym jak Gregor o skrytych w cieniu oczach wydaje polecenie by ludziom wybijać oczy, dostajemy to małe ‘odwracanie słońca’:

Lord Tywin Lannister odwrócił głowę i spojrzał na ser Gregora. Tyrion dostrzegł złocisty błysk, kiedy światło odbiło się w źrenicach ojca, lecz nie potrafił powiedzieć, czy jego spojrzenie wyraża pogardę czy aprobatę.

Zamieściłem ten fragment, by pokazać spójność w używaniu oczu jako symboli w tej scenie – złote oczy Tywina lśnią, co kontrastuje z pustymi, zacienionymi oczyma Gregora. Pokazuje jak George może sterować różnymi rzeczami, tak jak chce, by stworzyć symbolikę na jaką ma ochotę. Dwóch ludzi stoi w tym samym pokoju przy ogniu, ale oczy jednego zdają się lśnić światłem, podczas gdy oczu drugiego nie widać z powodu cienia. Dlaczego? Bo tego domaga się symbolika, więc tak jest.


You can read the original text here.

Pozostałe odcinki tłumaczenia eseju The Mountain vs. the Viper and the Hammer of the Waters możecie znaleźć tutaj.

 

3 thoughts on “Góra kontra Żmija i Młot Wód: Kamienny Olbrzym

  1. Pingback: Góra kontra Żmija i Młot Wód: Wieża Ręki | The Amber Compendium of Myth

  2. Pingback: Góra kontra Żmija i Młot Wód: Ogary z Piekieł | The Amber Compendium of Myth

  3. Pingback: Góra kontra Żmija i Młot Wód – w odcinkach | The Amber Compendium of Myth

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s